Czym jest w ogóle zastaw?
Zastaw to ograniczone prawo rzeczowe, które służy przede wszystkim zabezpieczeniu wierzytelności. Jeśli dłużnik nie wywiąże się ze swojego zobowiązania, wierzyciel może zaspokoić się z rzeczy (prawa) oddanego mu w zastaw. Co to oznacza? Wierzyciel może doprowadzić do sprzedaży tej rzeczy (prawa) w trybie egzekucji sądowej i zaspokoić się z uzyskanej sumy lub przejąć tę rzecz na własność.
Przykład:
Jesteś wspólnikiem ABC sp. z o.o., która całkiem nieźle prosperuje. Chcesz zaciągnąć pożyczkę, ale Twój pożyczkodawca obawia się, czy jesteś w stanie ją spłacić – może żądać od Ciebie jakiejś formy zabezpieczenia. Jedną z takich form jest właśnie ustanowienie zastawu.
Pamiętaj! Zastaw jest uregulowany nie tylko w Kodeksie cywilnym. Ten bowiem odnosi się tylko do zastawu zwykłego. W zależności od tego co, jak, przez kogo lub na czyją rzecz jest zastawiane, należy zastosować odpowiednie przepisy innych ustaw, np. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (zastaw rejestrowy), ordynacji podatkowej (zastaw skarbowy) czy o niektórych zabezpieczeniach finansowych (zastaw finansowy). W niniejszym artykule, z uwagi na najczęściej stosowane w obrocie prywatnym, odniosę się do dwóch pierwszych (zwykły i rejestrowy).
Co można zastawić?
W zasadzie każdą rzecz ruchomą lub prawo, które może być zbyte! To oznacza, że przedmiotem zastawu może być samochód, komputer, telefon, jak również udziały w spółce z o.o., akcje, obligacje i inne papiery wartościowe.
W wyjątkowych sytuacjach prawie zastawu mogą również podlegać zwierzęta – zgodnie z przepisami właściciel gruntu może zająć cudze zwierzę, które wyrządza szkodę na tym gruncie, jeżeli zajęcie jest potrzebne do zabezpieczenia roszczenia o naprawienie szkody. Zabezpieczoną wierzytelnością w takim przypadku jest odszkodowanie za zniszczony grunt, w tym znajdujące się na nim plony i inne uszkodzone mienie, a także zwrot kosztów żywienia i utrzymania tego zwierzęcia przez zastawnika.
Czego NIE MOŻNA zastawić?
- rzeczy wyłączonych z obrotu prawnego, np. ludzkich organów
- nieruchomości – do tego służy hipoteka
- statków morskich, jeśli są wpisane do rejestru okrętowego – do tego służy hipoteka morska
Jak można bezpiecznie zastawić (forma umowy zastawu)?
Do prawidłowego ustanowienia prawa zastawu niezbędna jest umowa, która powinna mieć formę odpowiednią do sprzedaży zastawionej rzeczy lub prawa.
Może ona być odrębnym dokumentem – np. obok umowy pożyczki albo stanowić element umowy, z której wynika.
Czym jest zastaw rejestrowy i czym się różni od zastawu zwykłego?
Zastaw rejestrowy to odmiana zastawu zwykłego. Podstawową różnicą jest przede wszystkim to, że przy zastawie rejestrowym strony mogą umówić się, że przedmiot zastawu pozostaje w rękach osoby zastawcy (przy zastawie zwykłym musi nastąpić wydanie tej rzeczy zastawnikowi).
Zastaw rejestrowy jest bardzo podobny w konstrukcji do hipoteki na nieruchomości – jeśli przedmiot zastawu zostanie sprzedany, zastaw jest nadal skuteczny. Wygaśnie dopiero na mocy odrębnej umowy lub po spłacie całej należności, którą zabezpiecza.
Jak ustanowić zastaw rejestrowy krok po kroku?
W tym celu należy podjąć w zasadzie dwa kroki:
- Zawarcie umowy zastawniczej
Należy w niej wskazać przede wszystkim dane wierzyciela i dłużnika oraz określić wierzytelność zabezpieczoną, rzecz objętą zastawem i sumę udzielonego zabezpieczenia. Suma zabezpieczenia to oprócz np. kwoty pożyczki również należne od niej odsetki i ewentualne koszty sądowe.
- Wpis zastawu do rejestru zastawów.
Zastaw jest skuteczny dopiero od momentu dokonania wpisu we właściwym rejestrze, który prowadzi sąd rejonowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania/siedziby zastawcy. Do wpisu należy dołączyć umowę zastawu oraz dowód uiszczenia opłaty sądowej (200 zł).
Anna Kamieniecka-Woźniak 