W Polsce jest około 830 tys. firm rodzinnych, a 57 proc. z nich w ciągu 5 lat zmierzy się z problemem sukcesji (źródło: forbes).
Problem sukcesji staje się ważny dla coraz większej liczby firm rodzinnych, bowiem po upływie określonego czasu nadchodzi naturalny moment, kiedy do zarządzania i głosu powinno dochodzić młodsze pokolenie – zwykle dzieci założycieli firmy.
Sukcesja to przekazanie następcy wiedzy, władzy i własności biznesu
Dzieję się to w oparciu o wspólnie wyznawane wartości. Na gruncie prawa cywilnego jest to wstąpienie przez sukcesora w ogół praw i obowiązków twórcy organizacji (następstwo prawne).
Ważne jest, aby przed rozpoczęciem tego procesu przyjrzeć się obecnej strukturze organizacyjnej w firmie. Może należy podzielić na kilka mniejszych? A może lepszym rozwiązaniem z punktu widzenia finansowo-podatkowego będzie połączenie istniejących firm w jedną?
W jakim celu? Po pierwsze, aby zabezpieczyć majątek właściciela i jego rodziny. Po drugie, aby przygotować biznes rodzinny do sukcesji. Nestor powinien mieć zabezpieczony dochód na emeryturze, a sukcesor mieć pewność, że przejmie biznes w uzgodnionym czasie, na znanych wcześniej warunkach.
22 maja 2023 r. weszła w życie ustawa o fundacji rodzinnej
Rozwiązanie to powinno ułatwić wielopokoleniowe przekazywanie przedsiębiorstwa. Akt ten bowiem wprowadza do polskiego porządku prawnego instytucję fundacji rodzinnej będącej niezależną osobą prawną. Dzięki temu będzie możliwe z jednej strony zbudowanie odpowiedniej struktury organizacyjnej i zapewnienie kontynuacji prowadzonego biznesu, a z drugiej strony ochrona majątku rodzinnego bez zaangażowania młodszego pokolenia.
Jak to funkcjonowało do tej pory?
Z uwagi na to, że spółki prawa handlowego są osobnym podmiotem praw i obowiązków, ustawodawca nie przewidywał do tej pory konieczności uregulowania co stanie się ze spółką w chwili śmierci wspólnika. Zwykle to zostaje uzgodnione w czasie tworzenia umowy spółki lub przez odpowiednią jej zmianę w późniejszym czasie.
Natomiast przedsiębiorca prowadzący biznes w formie jednoosobowej działalności gospodarczej (wpisany do CEiDG) może powołać tzw. zarządcę sukcesyjnego, żeby zabezpieczyć przyszłość swojej firmy i pracowników. W innym przypadku, gdy tego nie zrobi – śmierć przedsiębiorcy w zasadzie powoduje „śmierć” organizacji – istniejące umowy ulegają automatycznemu rozwiązaniu, a majątek firmy wchodzi do masy spadkowej.
Zarząd sukcesyjny to stan pośredni, aktywuje się po śmierci przedsiębiorcy i odpowiednia osoba – zarządca sukcesyjny – kieruje przedsiębiorstwem do momentu jego formalnego uporządkowania (zakończenia postępowania spadkowego). Taki stan może trwać maksymalnie 2 lata, w wyjątkowych sytuacjach 5 lat, od śmierci przedsiębiorcy. W tym czasie następcy prawni powinni podjąć decyzję o tym czy będą kontynuować biznes spadkodawcy, sprzedać go lub po prostu zamknąć.
Jak działa fundacja rodzinna na gruncie nowych przepisów?
Fundator (założyciel firmy) może powołać “do życia” tzw. fundację rodzinną – odrębną osobę prawną, która będzie skupiać zgromadzony przez niego dotąd majątek. Fundator może dość swobodnie określić zasady zarządzania takim podmiotem, może określić np. w jaki sposób ma on funkcjonować, w jakim celu został w ogóle powołany.
Jednak z założenia ustawodawcy fundacja rodzinna nie ma być narzędziem do prowadzenia działalności gospodarczej, choć będzie mogła m.in. posiadać udziały w spółkach, najmować posiadane nieruchomości, udzielać pożyczki beneficjentom (np. dzieciom fundatora). Ma zabezpieczać spadkobierców, ale nie być ich bezpośrednim źródłem utrzymania.
Czy to się opłaca?
Jest to stosunkowo nowy twór, więc nie ma jeszcze ugruntowanej praktyki w tym zakresie. Jeżeli jednak następcy prawni nie mogą lub nie chcą zajmować się istniejącym biznesem, a jego założyciel pragnie przejść już na zasłużoną emeryturę bez obaw o przyszłość swoją i najbliższych może to być dobre rozwiązanie. Rozwiązanie to pozwala bowiem kontynuować działanie organizacji bez konieczności osobistego zaangażowania rodziny, a jednocześnie ochroni majątek rodziny i zabezpieczy przede wszystkim jej założyciela pod kątem finansowym.
