Wpis konstytutywny a deklaratoryjny – te dwa pojęcia często pojawiają się przy omawianiu wpisów do KRS, ksiąg wieczystych czy innych rejestrów. Ich rozróżnienie ma jednak bardzo praktyczne znaczenie.
Czy dana zmiana zaczyna obowiązywać dopiero po wpisie do rejestru? Czy może wywołuje skutek już wcześniej, a wpis jedynie potwierdza istniejący stan?
Odpowiedź zależy od tego, czy mamy do czynienia z wpisem konstytutywnym, czy deklaratoryjnym.
Czym jest wpis konstytutywny?
Wpis konstytutywny to taki wpis do rejestru, który jest niezbędny do powstania, zmiany albo ustania określonego prawa lub stosunku prawnego.
Innymi słowy: bez wpisu nie powstaje określony skutek prawny.
Można to przedstawić w uproszczeniu:
czynność prawna → wpis do rejestru → skutek prawny
Jeżeli przepisy przewidują konstytutywny charakter wpisu, samo podjęcie uchwały albo zawarcie umowy nie wystarczy.
Przykład – hipoteka
Klasycznym przykładem wpisu konstytutywnego jest wpis hipoteki do księgi wieczystej.
Samo zawarcie umowy ustanawiającej hipotekę nie powoduje jeszcze powstania hipoteki. Powstaje ona dopiero z chwilą dokonania odpowiedniego wpisu w księdze wieczystej.
Wpis konstytutywny w KRS
Również w przypadku niektórych zmian dotyczących spółek wpis do KRS ma charakter konstytutywny.
Przykładowo, podwyższenie kapitału zakładowego spółki z o.o. następuje z chwilą wpisu do rejestru.
Oznacza to, że sama uchwała wspólników o podwyższeniu kapitału nie powoduje jeszcze podwyższenia kapitału zakładowego w sensie prawnym.
Czym jest wpis deklaratoryjny?
Wpis deklaratoryjny ma zupełnie inny charakter.
W takim przypadku skutek prawny następuje już wcześniej, a wpis do rejestru jedynie ujawnia i potwierdza istniejący stan prawny.
Schemat wygląda więc następująco:
czynność prawna lub inne zdarzenie → skutek prawny → wpis do rejestru
Wpis nie tworzy prawa. Informuje jedynie osoby trzecie, że określona zmiana już nastąpiła.
Przykład wpisu deklaratoryjnego – zmiana w zarządzie spółki
Dobrym przykładem jest powołanie lub odwołanie członka zarządu spółki z o.o.
Jeżeli zgromadzenie wspólników skutecznie podejmie uchwałę o odwołaniu członka zarządu, jego mandat wygasa zgodnie z przepisami i treścią uchwały – nie dopiero w momencie, w którym sąd rejestrowy wykreśli tę osobę z KRS.
To oznacza, że wpis dotyczący zmiany w składzie zarządu ma co do zasady charakter deklaratoryjny.
Przykład z życia spółki
Załóżmy, że:
- 10 września wspólnicy podejmują uchwałę o odwołaniu członka zarządu,
- 12 września składany jest wniosek do KRS,
- 5 października sąd rejestrowy dokonuje wpisu.
Czy odwołany członek zarządu pełnił funkcję do 5 października? Nie.
Jeżeli odwołanie było skuteczne 10 września, to właśnie wtedy nastąpiła zmiana. Październikowy wpis w KRS jedynie ją ujawnił.
Wpis do KRS nie zawsze oznacza dzień dokonania zmiany
To jedna z najważniejszych praktycznych kwestii.
Przedsiębiorcy często sprawdzają KRS i przyjmują, że skoro określona informacja została wpisana np. 5 października, to właśnie tego dnia nastąpiła zmiana. Nie zawsze tak jest.
W przypadku wpisu deklaratoryjnego skutek prawny może nastąpić wcześniej.
Dlatego przy analizie konkretnej sytuacji należy ustalić:
- jakiego rodzaju zmiana nastąpiła,
- na podstawie jakiej czynności lub zdarzenia nastąpiła,
- czy przepisy wymagają wpisu do rejestru dla powstania skutku prawnego,
- czy wpis ma charakter konstytutywny, czy deklaratoryjny.
Dopiero wtedy można prawidłowo ustalić datę, od której dana zmiana obowiązuje.
Wpis konstytutywny a deklaratoryjny – najważniejsza różnica
| Wpis konstytutywny | Wpis deklaratoryjny |
|---|---|
| Tworzy określony skutek prawny | Potwierdza istniejący skutek prawny |
| Jest niezbędny do powstania lub zmiany prawa | Nie jest konieczny do samego powstania prawa |
| Skutek następuje z chwilą wpisu | Skutek następuje przed wpisem |
| Przykład: wpis hipoteki do KW | Przykład: wpis zmiany w składzie zarządu do KRS |
Dlaczego ma to znaczenie dla przedsiębiorcy?
Rozróżnienie wpisu konstytutywnego i deklaratoryjnego może mieć znaczenie m.in. przy:
- zmianach w zarządzie spółki,
- powoływaniu i odwoływaniu członków organów,
- zmianach kapitału zakładowego,
- zmianach umowy spółki,
- prokurze,
- przekształceniach, połączeniach i podziałach spółek,
- ustanawianiu praw ujawnianych w księgach wieczystych.
Ma to znaczenie również przy ocenie, kto w określonym dniu był uprawniony do reprezentowania spółki, czy dana osoba nadal pełniła funkcję w organie oraz od kiedy obowiązywała konkretna zmiana.
Jak zapamiętać różnicę?
Najprościej:
KONSTYTUTYWNY = TWORZY
Wpis konstytutywny tworzy skutek prawny. Bez wpisu skutek nie nastąpi.
DEKLARATORYJNY = POTWIERDZA
Wpis deklaratoryjny potwierdza stan prawny, który już wcześniej powstał.
Podsumowanie
Nie każda zmiana ujawniona w KRS zaczyna obowiązywać dopiero w dniu dokonania wpisu.
W przypadku wpisu konstytutywnego wpis jest warunkiem powstania określonego skutku prawnego. W przypadku wpisu deklaratoryjnego skutek prawny nastąpił już wcześniej, a wpis jedynie go ujawnia.
Dlatego sama data wpisu w KRS nie zawsze odpowiada dacie, w której rzeczywiście doszło do zmiany.
Jeżeli masz wątpliwości, od kiedy konkretna zmiana w spółce wywołuje skutki prawne, warto sprawdzić nie tylko aktualny odpis KRS, ale przede wszystkim podstawę prawną i charakter danego wpisu.
Anna Kamieniecka-Woźniak 